Quý 3 là thời điểm vàng để kế toán rà soát lại toàn bộ số liệu trước khi bước vào mùa quyết toán cuối năm đặc biệt trong năm 2026, khi hàng loạt quy định về hóa đơn, thuế GTGT và thuế TNDN vừa được thay thế. Bỏ qua bước này, sai sót thường chỉ lộ ra khi đã quá muộn để xử lý.

1. Rà soát lại toàn bộ chứng từ và hóa đơn phát sinh trong năm

Mọi con số trên báo cáo tài chính đều bắt đầu từ chứng từ chứng minh: Nghiệp vụ kinh tế → Hóa đơn → Chứng từ thanh toán → Hạch toán. Trong quý 3, kế toán cần rà soát lại toàn bộ chuỗi này  không chỉ xem đã đủ hóa đơn hay chưa, mà còn phải đảm bảo từng khoản chi đều có hồ sơ chứng minh liên quan đến hoạt động kinh doanh.

Lưu ý quan trọng: từ 01/7/2026, Nghị định 254/2026/NĐ-CP đã thay thế Nghị định 123/2020/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ  nhiều mẫu và quy trình xử lý hóa đơn sai sót đã đổi khác. Cần đặc biệt chú ý các hóa đơn sai thông tin, chưa điều chỉnh hoặc thiếu chứng từ thanh toán để xử lý sớm, tránh dồn đến cuối năm mới phát hiện. (Xem thêm hướng dẫn xử lý hóa đơn điện tử theo Nghị định 254/2026.)

2. Đối chiếu số liệu kế toán với tình hình thực tế của doanh nghiệp

Một hệ thống kế toán tốt không chỉ nằm ở việc ghi nhận nghiệp vụ đầy đủ, mà còn phải phản ánh đúng tình trạng tài chính thực tế của doanh nghiệp. Trong quý 3, kế toán cần thực hiện việc đối chiếu giữa số liệu trên sổ sách với các hoạt động thực tế đang diễn ra.

Đối với công nợ, cần kiểm tra xem số dư phải thu khách hàng, phải trả nhà cung cấp trên sổ kế toán có phù hợp với hợp đồng, hóa đơn và tình trạng thanh toán thực tế hay không. Đối với tiền mặt và tiền gửi ngân hàng, cần đảm bảo số liệu kế toán khớp với quỹ tiền thực tế và sao kê ngân hàng. Đối với hàng tồn kho, đặc biệt ở doanh nghiệp thương mại và sản xuất, cần kiểm tra sự phù hợp giữa số lượng trên sổ sách với tình hình nhập xuất tồn thực tế.

Đây là bước nhiều kế toán mới thường bỏ qua vì cho rằng chỉ cần nhập liệu đầy đủ là hoàn thành công việc. Tuy nhiên, một kế toán tổng hợp cần hiểu rằng số liệu kế toán không chỉ để lưu trữ, mà còn là cơ sở để doanh nghiệp đánh giá tình hình kinh doanh và đưa ra quyết định.

3. Rà soát lại nghĩa vụ thuế trước giai đoạn quyết toán

Quý 3 là lúc kiểm tra lại nghĩa vụ thuế trước quyết toán  sai sót thường không phải do quên nộp tờ khai, mà do số liệu trên tờ khai chưa khớp với chứng từ, sổ sách.

Với thuế GTGT, cần đối chiếu doanh thu và thuế đầu vào được khấu trừ theo Thông tư 69/2025/TT-BTC (thay Thông tư 219/2013/TT-BTC từ 01/7/2025). Lưu ý: từ 01/7/2025, ngưỡng bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt để được khấu trừ đã giảm từ 20 triệu xuống 5 triệu đồng (Điều 26 Nghị định 181/2025/NĐ-CP) áp dụng cho cả điều kiện chi phí được trừ khi tính thuế TNDN (Điều 9, 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP). Với thuế TNDN, cần rà soát chi phí có đủ hồ sơ và đáp ứng điều kiện được trừ theo Thông tư 20/2026/TT-BTC (thay Thông tư 96/2015/TT-BTC từ 12/3/2026). Xử lý sớm giúp tránh bị loại chi phí khi quyết toán. 

4. Hoàn thiện sổ sách và kiểm tra dữ liệu kế toán trước khi lập báo cáo cuối năm

Một sai lầm phổ biến là nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu rà soát số liệu khi gần đến thời điểm lập báo cáo tài chính. Tuy nhiên, báo cáo tài chính cuối năm không được tạo ra trong một vài ngày, mà là kết quả của toàn bộ quá trình ghi nhận và kiểm soát nghiệp vụ trong suốt một năm. Trong quý 3, kế toán cần kiểm tra sự thống nhất giữa:

Chứng từ thực tế → Sổ chi tiết → Sổ cái → Báo cáo kế toán

Các khoản mục cần được rà soát bao gồm số dư tài khoản, doanh thu, chi phí, công nợ, hàng tồn kho, tài sản cố định và các khoản phân bổ.

Theo Luật Kế toán 2015 (hiện đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15 và các quy định liên quan trong Luật Quản lý thuế 2025), đơn vị kế toán có trách nhiệm thu thập, xử lý, kiểm tra và cung cấp thông tin, số liệu kế toán đầy đủ, chính xác và kịp thời. Vì vậy, công việc của kế toán không dừng ở việc nhập số liệu vào phần mềm, mà còn phải đảm bảo những số liệu đó phản ánh đúng tình hình hoạt động của doanh nghiệp.

Những rủi ro thường gặp nếu kế toán không kiểm tra từ quý 3

Nhiều vấn đề trong mùa quyết toán cuối năm thực chất bắt nguồn từ những sai sót nhỏ chưa được xử lý trong suốt quá trình vận hành. Khi chứng từ không đầy đủ, chi phí có thể không đủ căn cứ ghi nhận và bị loại toàn bộ khi quyết toán thuế TNDN. Khi doanh thu, công nợ và dòng tiền không được đối chiếu thường xuyên, báo cáo tài chính có thể không phản ánh đúng tình hình thực tế, ảnh hưởng đến quyết định của ban lãnh đạo hoặc nhà đầu tư. Khi số liệu thuế không đồng nhất với sổ kế toán, doanh nghiệp có thể mất nhiều thời gian giải trình với cơ quan thuế và đối mặt với rủi ro bị ấn định thuế hoặc truy thu.

Vì vậy, kiểm tra từ quý 3 không chỉ giúp kế toán hoàn thành công việc đúng hạn, mà còn giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro về tài chính và thuế  nhất là trong một năm có nhiều thay đổi về khung pháp lý như 2026.

Làm chủ nghiệp vụ kế toán để chủ động kiểm soát doanh nghiệp

Một kế toán tổng hợp không chỉ là người ghi nhận nghiệp vụ phát sinh. Người làm kế toán giỏi cần hiểu được toàn bộ dòng chảy:

Chứng từ → Hạch toán → Sổ sách → Thuế → Báo cáo tài chính

Khi hiểu được mối liên kết này, kế toán có thể chủ động kiểm soát số liệu, phát hiện vấn đề và đưa ra hướng xử lý phù hợp thay vì chỉ làm theo từng đầu việc được giao. Đặc biệt trong giai đoạn nhiều văn bản pháp lý vừa thay đổi như hiện nay, việc cập nhật lại kiến thức một cách bài bản sẽ giúp kế toán tự tin hơn thay vì áp dụng theo thói quen cũ.

Đó cũng là mục tiêu của Khóa Kế toán Tổng hợp Nâng Cao tại ACA. Khóa học được xây dựng giúp học viên:

• Thực hành trên chứng từ, hóa đơn và sổ sách thực tế doanh nghiệp.
• Hiểu toàn bộ quy trình kế toán thuế trong một năm theo quy định mới nhất.
• Thực hành kê khai thuế, lập báo cáo tài chính và quyết toán thuế.
• Nâng cao khả năng xử lý các tình huống kế toán phát sinh trong doanh nghiệp.

Kết luận

Quý 3 là thời điểm kế toán cần chuyển từ việc xử lý công việc hàng ngày sang tư duy kiểm soát toàn bộ hệ thống kế toán. Một sự chuẩn bị tốt trong giai đoạn này — đặc biệt là cập nhật đúng các quy định pháp lý mới của năm 2026 — sẽ giúp kế toán bước vào mùa quyết toán cuối năm chủ động hơn, giảm sai sót và nâng cao năng lực chuyên môn trong thực tế doanh nghiệp.

👉 Liên hệ ACA để được tư vấn lộ trình học phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp.