Kế toán tài chính là gì? Công việc và kỹ năng cần có

Kế toán tài chính là gì? Công việc và kỹ năng cần có

Kế toán tài chính đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kế toán doanh nghiệp. Công việc không chỉ dừng ở ghi nhận thu chi. Người làm kế toán còn phải xử lý chứng từ, tổng hợp số liệu và lập báo cáo tài chính theo quy định.

Tuy nhiên, nhiều sinh viên vẫn chưa hình dung rõ công việc thực tế của kế toán tài chính. Họ cũng chưa biết cần trang bị kỹ năng nào và kế toán tài chính khác kế toán quản trị ra sao. Cùng ACA tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. Kế toán tài chính là gì?Phân biệt, so sánh kế toán tài chính và kế toán quản trị

Kế toán tài chính (Financial Accounting) thực hiện việc thu thập, xử lý, kiểm tra và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính. Kết quả được thể hiện chủ yếu thông qua các báo cáo tài chính.

Thông tin này phục vụ nhà đầu tư, ngân hàng, cơ quan quản lý và ban lãnh đạo doanh nghiệp.

Ví dụ, doanh nghiệp phát sinh giao dịch mua hàng, bán hàng, thanh toán công nợ và trả lương. Kế toán ghi nhận các nghiệp vụ theo quy định. Sau đó, số liệu được tổng hợp để xác định tài sản, công nợ, doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh.

Khác với việc theo dõi thu chi đơn thuần, kế toán tài chính phải phản ánh đúng bản chất nghiệp vụ. Việc ghi nhận cũng cần đúng kỳ và tuân thủ chế độ kế toán áp dụng.

2. Vai trò của kế toán tài chính trong doanh nghiệp

2.1. Cung cấp thông tin về tình hình tài chính

Kế toán tài chính giúp doanh nghiệp xác định tài sản, các khoản nợ, doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh.

Chẳng hạn, báo cáo kết quả kinh doanh cho biết doanh nghiệp đang lãi hay lỗ. Bảng cân đối kế toán phản ánh tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu tại thời điểm báo cáo.

Những thông tin này giúp ban lãnh đạo và các bên liên quan đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp.

2.2. Đảm bảo số liệu được ghi nhận theo quy định

Các nghiệp vụ kinh tế phải được ghi nhận dựa trên chứng từ và sổ kế toán. Việc hạch toán cần tuân thủ chế độ kế toán phù hợp.

Nếu doanh nghiệp ghi nhận thiếu doanh thu hoặc hạch toán sai công nợ, báo cáo tài chính có thể bị sai lệch.

Vì vậy, kế toán cần kiểm tra tính đầy đủ và chính xác của thông tin trước khi lập báo cáo.

2.3. Hỗ trợ kiểm tra và đối chiếu dữ liệu

Số liệu kế toán là cơ sở để doanh nghiệp đối chiếu công nợ, kiểm tra tài sản và giải trình giao dịch.

Ví dụ, số dư công nợ trên sổ không khớp với xác nhận của nhà cung cấp. Kế toán phải kiểm tra hóa đơn và chứng từ thanh toán để tìm nguyên nhân.

3. Kế toán tài chính làm những công việc gì?

Tùy quy mô doanh nghiệp, công việc có thể được phân chia cho nhiều vị trí. Tại một số đơn vị, một nhân sự có thể phụ trách nhiều phần hành kế toán.

3.1. Thu thập và kiểm tra hóa đơn, chứng từ

Kế toán tiếp nhận hóa đơn điện tử, phiếu thu, phiếu chi và chứng từ ngân hàng. Hồ sơ mua bán cũng cần được thu thập và kiểm tra.

Trước khi hạch toán, kế toán phải kiểm tra thông tin giao dịch và đối chiếu với tài liệu liên quan.

Ví dụ, hóa đơn mua hàng ghi nhận 100 sản phẩm nhưng phiếu nhập kho chỉ có 95 sản phẩm. Kế toán cần xác định nguyên nhân chênh lệch trước khi xử lý nghiệp vụ.

3.2. Hạch toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh

Sau khi kiểm tra chứng từ, kế toán xác định tài khoản và ghi nhận nghiệp vụ trên phần mềm.

Các nghiệp vụ thường gặp gồm mua hàng, bán hàng, thu chi tiền, công nợ và tiền lương. Ngoài ra còn có nghiệp vụ liên quan đến tài sản cố định.

Ví dụ, doanh nghiệp mua hàng nhưng chưa thanh toán cho nhà cung cấp. Kế toán cần xác định giá trị hàng mua và khoản phải trả. Thuế GTGT đầu vào cũng phải được xem xét nếu phát sinh.

Việc hạch toán cần căn cứ vào bản chất giao dịch và chế độ kế toán đang áp dụng.

3.3. Ghi sổ và đối chiếu số liệu kế toán

Sau khi hạch toán, dữ liệu được phản ánh trên các sổ kế toán liên quan.

Kế toán cần đối chiếu số dư ngân hàng, công nợ phải thu và phải trả. Những tài khoản liên quan cũng cần được kiểm tra.

Ví dụ, sổ kế toán ghi nhận công nợ 50 triệu đồng. Tuy nhiên, nhà cung cấp chỉ xác nhận 35 triệu đồng. Kế toán phải kiểm tra nguyên nhân chênh lệch 15 triệu đồng.

Không nên tự điều chỉnh số liệu khi chưa xác định nguyên nhân và chứng từ làm căn cứ.

3.4. Tổng hợp số liệu và lập báo cáo tài chính

Cuối kỳ, kế toán tổng hợp cần kiểm tra dữ liệu từ các phần hành. Đây là cơ sở để lập báo cáo tài chính.

Một bộ báo cáo tài chính doanh nghiệp thông thường gồm:

  • Bảng cân đối kế toán: Phản ánh tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu.
  • Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: Thể hiện doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh.
  • Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Phản ánh luồng tiền từ hoạt động kinh doanh, đầu tư và tài chính.
  • Bản thuyết minh báo cáo tài chính: Giải thích chính sách kế toán và những thông tin liên quan.

Thành phần và biểu mẫu cụ thể phụ thuộc vào chế độ kế toán doanh nghiệp áp dụng.

3.5. Phối hợp thực hiện nghĩa vụ kế toán – thuế

Tùy vị trí, kế toán tài chính có thể tham gia đối chiếu dữ liệu phục vụ kê khai thuế. Công việc còn bao gồm kiểm tra hồ sơ và cung cấp chứng từ cho bộ phận kế toán thuế.

Ví dụ, doanh thu trên sổ kế toán có thể chênh lệch với doanh thu phục vụ kê khai thuế. Nguyên nhân có thể xuất phát từ quy định về thời điểm ghi nhận.

Kế toán cần xác định bản chất từng khoản trước khi kết luận có sai sót.

3.6. Hỗ trợ kiểm toán và giải trình số liệu

Khi doanh nghiệp thực hiện kiểm toán, bộ phận kế toán cần chuẩn bị chứng từ, sổ sách và báo cáo.

Người phụ trách có thể phải giải thích khoản công nợ hoặc giá trị hàng tồn kho. Nguyên nhân điều chỉnh số liệu cũng cần được làm rõ.

Vì vậy, khả năng lưu trữ chứng từ và đối chiếu dữ liệu rất cần thiết trong công việc.

4. Kế toán tài chính và kế toán quản trị khác nhau như thế nào?

Hai lĩnh vực đều sử dụng thông tin kinh tế của doanh nghiệp. Tuy nhiên, mục đích và cách cung cấp thông tin có sự khác biệt.

Tiêu chí Kế toán tài chính Kế toán quản trị
Mục đích Cung cấp thông tin về tình hình tài chính, kết quả kinh doanh Hỗ trợ quản lý, lập kế hoạch và ra quyết định nội bộ
Đối tượng sử dụng Nhà đầu tư, ngân hàng, cơ quan quản lý và ban lãnh đạo Ban giám đốc, trưởng bộ phận và nhà quản lý
Nội dung Tài sản, nợ phải trả, doanh thu, chi phí, dòng tiền Ngân sách, hiệu quả từng sản phẩm, bộ phận, dự án
Quy định Tuân thủ chuẩn mực và chế độ kế toán áp dụng Linh hoạt theo nhu cầu quản trị
Báo cáo Báo cáo tài chính theo kỳ Báo cáo quản trị theo nhu cầu doanh nghiệp

Ví dụ thực tế: Một doanh nghiệp kinh doanh ba nhóm sản phẩm A, B và C.

Kế toán tài chính ghi nhận doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh theo quy định.

Trong khi đó, kế toán quản trị phân tích hiệu quả của từng nhóm sản phẩm. Nhờ đó, ban lãnh đạo có cơ sở để phân bổ ngân sách và điều chỉnh hoạt động kinh doanh.

Hai lĩnh vực có thể dùng chung dữ liệu nhưng phục vụ mục đích khác nhau.

5. Những kỹ năng cần có để làm kế toán tài chính

5.1. Nắm vững nghiệp vụ kế toán

Người làm kế toán cần hiểu nguyên lý kế toán, hệ thống tài khoản, cách định khoản và quy trình ghi sổ.

Nếu chỉ học thuộc bút toán mẫu, người mới dễ lúng túng khi gặp nghiệp vụ khác với bài tập.

Vì vậy, nên thực hành trên chứng từ và các tình huống mua bán, thu chi, công nợ. Điều này giúp người học hiểu rõ bản chất nghiệp vụ.

5.2. Sử dụng Excel và phần mềm kế toán

Excel hỗ trợ tổng hợp dữ liệu, đối chiếu công nợ và kiểm tra số liệu. Những công cụ nên biết gồm SUMIF, COUNTIF, XLOOKUP và PivotTable.

Bên cạnh đó, người làm kế toán cần sử dụng phần mềm để nhập chứng từ và theo dõi sổ sách. Việc tra cứu dữ liệu và báo cáo cũng được thực hiện trên phần mềm.

Các công cụ giúp giảm thời gian thao tác. Tuy nhiên, kết quả vẫn cần được kiểm tra về nghiệp vụ.

5.3. Biết ứng dụng AI vào xử lý dữ liệu

AI có thể hỗ trợ kế toán xây dựng công thức Excel hoặc hướng dẫn lọc dữ liệu trùng. Công cụ này cũng có thể gợi ý cách kiểm tra bảng tính.

Ví dụ, kế toán có hàng trăm dòng dữ liệu hóa đơn. AI có thể gợi ý công thức phát hiện mã hóa đơn trùng lặp. Sau đó, người dùng áp dụng công thức và kiểm tra lại kết quả.

Tuy nhiên, AI có thể đưa ra công thức hoặc giải thích nghiệp vụ chưa chính xác. Kế toán cần có kiến thức chuyên môn để đánh giá.

Không cung cấp dữ liệu bảo mật doanh nghiệp cho AI khi chưa được phép.

5.4. Cập nhật quy định kế toán và thuế

Quy định kế toán và thuế có thể thay đổi theo từng thời điểm. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến biểu mẫu, nghiệp vụ và nghĩa vụ của doanh nghiệp.

Vì vậy, kế toán cần theo dõi văn bản áp dụng cho đơn vị mình. Đặc biệt, cần cập nhật khi lập báo cáo và xử lý chứng từ.

Không nên sử dụng hướng dẫn cũ khi chưa kiểm tra hiệu lực và phạm vi áp dụng.

5.5. Có khả năng kiểm tra và xử lý sai lệch

Kế toán thường đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn như hóa đơn, ngân hàng, công nợ và sổ sách.

Khi phát hiện chênh lệch, người thực hiện cần tìm nguyên nhân và kiểm tra chứng từ liên quan. Việc điều chỉnh số liệu phải tuân thủ quy trình.

Kỹ năng này đòi hỏi sự cẩn thận, tư duy logic và hiểu biết nghiệp vụ.

6. Những khó khăn của người mới làm kế toán tài chính

6.1. Chưa quen xử lý chứng từ thực tế

Người mới có thể biết định khoản nhưng chưa rõ cách kiểm tra bộ hồ sơ mua bán.

Khi thiếu hóa đơn hoặc chứng từ thanh toán, họ dễ lúng túng trong việc xử lý. Tương tự, chênh lệch trên phiếu nhập kho cũng cần được kiểm tra.

6.2. Chưa hiểu quy trình kế toán doanh nghiệp

Nghiệp vụ kế toán thường liên quan đến nhiều bộ phận như mua hàng, kho và bán hàng.

Nếu chưa hiểu quy trình phối hợp, người mới có thể bỏ sót chứng từ. Điều này còn khiến công việc mất nhiều thời gian hơn.

6.3. Chưa thành thạo công cụ và xử lý số liệu

Thiếu kỹ năng Excel và phần mềm kế toán khiến việc nhập liệu, tổng hợp và đối chiếu mất nhiều thời gian.

Ngoài ra, sử dụng AI mà không hiểu nghiệp vụ có thể dẫn đến việc áp dụng kết quả sai.

Để khắc phục, người mới nên thực hành theo một bộ chứng từ liên hoàn. Bắt đầu từ kiểm tra hóa đơn, hạch toán và ghi sổ. Sau đó, thực hiện đối chiếu số liệu và chuẩn bị báo cáo.

7. Củng cố nền tảng kế toán tài chính thực hành cùng ACA

Hiểu kế toán tài chính là gì chưa đồng nghĩa với việc có thể tự xử lý công việc. Khi đi làm, nhiều sinh viên vẫn gặp khó khăn với chứng từ, hạch toán và đối chiếu số liệu.

Bên cạnh việc thiếu kinh nghiệm, nhiều bạn chưa có lộ trình học rõ ràng. Họ chưa biết cần ôn lại kiến thức nào, thực hành nghiệp vụ gì và bắt đầu từ đâu.

Với định hướng đào tạo gắn với thực tế, khóa Kế toán Tổng hợp Cơ Bản tại ACA dành cho sinh viên và người mới bắt đầu. Chương trình cũng phù hợp với những người cần củng cố kiến thức nền tảng.

Nội dung tập trung vào nguyên lý kế toán, chứng từ, định khoản và hạch toán các nghiệp vụ. Sổ sách kế toán cũng là phần kiến thức cần nắm vững.

Tìm hiểu khóa Kế toán Tổng hợp Cơ Bản tại ACA để lựa chọn lộ trình học phù hợp. Qua đó, người học có thể chuẩn bị tốt hơn trước khi thực tập hoặc đi làm.

Kết luận

Kế toán tài chính giúp ghi nhận, tổng hợp và cung cấp thông tin về tình hình tài chính của doanh nghiệp. Đây là cơ sở để các bên liên quan đánh giá kết quả kinh doanh.

Để làm tốt công việc, người học cần nắm vững nghiệp vụ và biết xử lý chứng từ. Kỹ năng ghi sổ, đối chiếu số liệu và sử dụng công cụ cũng rất quan trọng.

Đặc biệt, khi AI ngày càng được ứng dụng, khả năng kiểm tra và đánh giá kết quả vẫn là yêu cầu cần thiết. Kết hợp kiến thức nền tảng với thực hành sẽ giúp người mới chuẩn bị tốt hơn cho công việc.