Kế toán cho CEO: 6 kiến thức chủ doanh nghiệp cần nắm

Kế toán cho CEO: 6 kiến thức chủ doanh nghiệp cần nắm

Kế toán cho CEO: 6 kiến thức chủ doanh nghiệp cần nắm

Doanh nghiệp có doanh thu nhưng dòng tiền vẫn thiếu hụt. Chi phí tăng nhưng chưa rõ nguyên nhân. Trong khi đó, các chính sách kế toán – thuế liên tục được sửa đổi, bổ sung. Điều này khiến không ít CEO gặp khó khăn khi kiểm soát tài chính và nghĩa vụ thuế.

Vậy CEO cần hiểu những kiến thức kế toán nào khi đã có bộ phận chuyên trách? Cùng ACA tìm hiểu 6 kiến thức kế toán cho CEO cần nắm để chủ động quản lý doanh nghiệp và hạn chế rủi ro.

1. Vì sao CEO cần hiểu kế toán dù đã có bộ phận kế toán?Tại sao nhà lãnh đạo cũng cần tham gia khóa học Kế toán? - Viện Kế toán &  Quản trị doanh nghiệp (IABM)

Bộ phận kế toán chịu trách nhiệm ghi nhận nghiệp vụ, xử lý chứng từ và lập báo cáo. Tuy nhiên, CEO vẫn là người quyết định ngân sách, kế hoạch đầu tư và định hướng kinh doanh dựa trên những số liệu này.

Ví dụ, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu 2 tỷ đồng trong tháng. Tuy nhiên, khách hàng vẫn còn nợ 800 triệu đồng. Nếu chỉ nhìn vào doanh thu, CEO có thể đánh giá tình hình kinh doanh tích cực. Trong khi đó, số tiền thực tế thu về vẫn chưa tương ứng với doanh thu.

Ngoài ra, khi quy định thuế thay đổi, bộ phận kế toán cần cập nhật nghiệp vụ. CEO cũng phải hiểu những tác động đến chi phí, kế hoạch tài chính và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Vì vậy, CEO không cần trực tiếp làm kế toán. Thay vào đó, người điều hành phải biết đọc số liệu, kiểm soát rủi ro và đặt đúng câu hỏi với bộ phận phụ trách.

2. Kiến thức kế toán cho CEO cần nắm

2.1. Đọc hiểu báo cáo tài chính

Báo cáo tài chính giúp CEO nắm được tình hình tài sản, công nợ, kết quả kinh doanh và dòng tiền.

Ba báo cáo quan trọng cần hiểu gồm:

  • Bảng cân đối kế toán: Doanh nghiệp đang có những tài sản nào, nợ bao nhiêu và nguồn vốn được hình thành ra sao?
  • Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: Doanh thu, chi phí và lợi nhuận trong kỳ là bao nhiêu?
  • Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Tiền đến từ đâu và được sử dụng như thế nào?

Ví dụ, doanh nghiệp báo lãi 300 triệu đồng nhưng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm. CEO cần kiểm tra công nợ phải thu, hàng tồn kho và các khoản chi để xác định nguyên nhân.

CEO cần làm gì? Yêu cầu báo cáo định kỳ và theo dõi những chỉ tiêu biến động. Đồng thời, trao đổi với kế toán về các số liệu bất thường.

2.2. Quản lý dòng tiền và công nợ

Doanh nghiệp kinh doanh có lãi chưa chắc có đủ tiền để thanh toán các khoản đến hạn. Nguyên nhân có thể do khách hàng chưa trả tiền, tồn kho lớn hoặc lịch thu chi chưa phù hợp.

Ví dụ, cuối tháng doanh nghiệp cần thanh toán 500 triệu đồng cho nhà cung cấp. Tuy nhiên, số tiền dự kiến thu từ khách hàng chỉ đạt 300 triệu đồng. Nếu không có nguồn tiền khác, doanh nghiệp sẽ thiếu 200 triệu đồng để thanh toán đúng hạn.

CEO cần làm gì? Theo dõi số tiền hiện có, công nợ khách hàng và các khoản phải trả. Đồng thời, lập kế hoạch dòng tiền cho những tuần tiếp theo.

2.3. Kiểm soát doanh thu, chi phí và lợi nhuận

Doanh thu tăng không đồng nghĩa lợi nhuận tăng. Nếu giá vốn, chi phí nhân sự hoặc chi phí bán hàng tăng nhanh, hiệu quả kinh doanh có thể giảm.

Chẳng hạn, doanh nghiệp đạt doanh thu 1 tỷ đồng, tổng chi phí 850 triệu đồng và lợi nhuận trước thuế 150 triệu đồng.

Tháng sau, doanh thu tăng lên 1,2 tỷ đồng nhưng tổng chi phí đạt 1,1 tỷ đồng. Khi đó, lợi nhuận trước thuế chỉ còn 100 triệu đồng. Dù doanh thu tăng 20%, lợi nhuận vẫn giảm 50 triệu đồng.

CEO cần làm gì? Theo dõi tỷ suất lợi nhuận và so sánh chi phí thực tế với ngân sách. Khi phát sinh khoản tăng bất thường, cần xác định nguyên nhân để có phương án điều chỉnh.

2.4. Hiểu nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp

CEO không cần trực tiếp lập tờ khai nhưng phải biết doanh nghiệp đang có những nghĩa vụ thuế nào. Đồng thời, người điều hành cần theo dõi tình trạng thực hiện các nghĩa vụ đó.

Tùy hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp có thể phát sinh nghĩa vụ thuế GTGT, TNDN, TNCN và các loại thuế khác.

Một số vấn đề CEO cần kiểm soát gồm:

  • Doanh nghiệp phải kê khai, nộp những loại thuế nào?
  • Hồ sơ và tiền thuế có được nộp đúng hạn không?
  • Những khoản chi phí lớn đã đáp ứng điều kiện về hóa đơn, chứng từ và thanh toán chưa?
  • Có khoản nợ thuế hoặc sai sót nào chưa được xử lý không?

CEO cần làm gì? Yêu cầu kế toán báo cáo định kỳ về nghĩa vụ thuế. Trong đó cần nêu rõ số thuế phải nộp, đã nộp và những vấn đề còn tồn đọng.

2.5. Cập nhật nghị định và chính sách kế toán – thuế mới

Các chính sách thuế được sửa đổi, bổ sung có thể làm thay đổi thủ tục kê khai và điều kiện chứng từ. Nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp cũng có thể bị ảnh hưởng. Nếu không cập nhật kịp thời, doanh nghiệp có nguy cơ tiếp tục áp dụng quy định cũ.

Trong năm 2026, một số văn bản đáng chú ý gồm:

Văn bản Nội dung CEO cần quan tâm
Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 Khung pháp lý quản lý thuế mới, có hiệu lực chung từ 01/07/2026.
Nghị định 252/2026/NĐ-CP Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế, có hiệu lực từ 01/07/2026.
Nghị định 141/2026/NĐ-CP Sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến thuế TNDN và chính sách thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh.

Không phải tất cả quy định trên đều áp dụng cho mọi doanh nghiệp. CEO cần xác định nội dung nào liên quan đến mô hình kinh doanh của mình.

Doanh nghiệp cần làm gì khi chính sách thuế thay đổi?

Ví dụ, khi quy định về kê khai hoặc hồ sơ thuế thay đổi, bộ phận kế toán cần rà soát lại biểu mẫu. Quy trình xử lý chứng từ và thời hạn áp dụng cũng phải được kiểm tra.

Nếu thay đổi ảnh hưởng đến ngân sách hoặc quy trình nội bộ, CEO cần được báo cáo để quyết định hướng xử lý.

CEO cần làm gì? Yêu cầu kế toán cập nhật ba nội dung: quy định nào thay đổi, doanh nghiệp bị ảnh hưởng ra sao và cần điều chỉnh những công việc gì.

2.6. Sử dụng số liệu kế toán để ra quyết định kinh doanh

Trước khi mở rộng kinh doanh, đầu tư máy móc hoặc tuyển thêm nhân sự, CEO cần đánh giá khả năng tài chính. Không nên đưa ra quyết định chỉ dựa trên doanh thu.

Ví dụ, doanh nghiệp dự kiến mở thêm chi nhánh với chi phí đầu tư ban đầu 500 triệu đồng. Người điều hành cần tính thêm tiền thuê mặt bằng, lương nhân sự và chi phí vận hành. Doanh thu dự kiến và thời gian thu hồi vốn cũng phải được xem xét.

Nếu đánh giá thiếu những yếu tố này, doanh nghiệp có thể gặp áp lực dòng tiền. Rủi ro vẫn có thể xảy ra dù chi nhánh hiện tại đang kinh doanh có lãi.

3. Những rủi ro khi CEO không nắm rõ kế toán – thuế

3.1. Không kiểm soát được dòng tiền

Doanh nghiệp có doanh thu và lợi nhuận nhưng vẫn có thể thiếu tiền thanh toán lương hoặc trả nhà cung cấp.

Nếu chỉ theo dõi kết quả kinh doanh mà không kiểm tra công nợ, CEO khó nhận diện sớm nguy cơ thiếu hụt tiền.

3.2. Không phát hiện chi phí tăng bất thường

Khi chỉ xem tổng chi phí cuối tháng, người điều hành khó đánh giá bộ phận nào đang vượt ngân sách. Ví dụ, chi phí quảng cáo tăng 30% nhưng doanh thu không tăng tương ứng. CEO cần kiểm tra hiệu quả chiến dịch và chi phí bán hàng. Từ đó, đánh giá kết quả kinh doanh trước khi quyết định tiếp tục đầu tư.

3.3. Chậm cập nhật những thay đổi về chính sách thuế

Nếu bộ phận kế toán chưa cập nhật quy định mới, doanh nghiệp có thể kê khai sai hoặc sử dụng hồ sơ chưa phù hợp.

Trường hợp sai sót ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp có thể phải khai bổ sung hoặc nộp thêm tiền thuế. Ngoài ra, còn có thể phát sinh tiền chậm nộp hoặc bị xử lý vi phạm theo quy định.

CEO cần nắm những thay đổi quan trọng để kiểm tra tình trạng thực hiện. Không nên chỉ biết đến vấn đề khi cơ quan thuế yêu cầu giải trình.

3.4. Phụ thuộc hoàn toàn vào bộ phận kế toán

Khi không hiểu báo cáo tài chính, CEO khó nhận ra những chỉ tiêu bất thường hoặc đánh giá tính hợp lý của số liệu.

Điều này khiến người điều hành bị động khi quyết định ngân sách, đầu tư hoặc xử lý các vấn đề tài chính – thuế.

4. CEO cần theo dõi những chỉ số nào mỗi tháng?

CEO không cần trực tiếp kiểm tra từng chứng từ. Thay vào đó, nên yêu cầu bộ phận kế toán xây dựng báo cáo quản trị ngắn gọn với các chỉ số quan trọng.

Chỉ số Câu hỏi CEO cần trả lời
Doanh thu Doanh thu tăng hay giảm so với kế hoạch?
Lợi nhuận Doanh nghiệp thực sự còn lãi bao nhiêu?
Dòng tiền Tiền hiện có có đủ đáp ứng những khoản phải chi?
Công nợ Khách hàng còn nợ bao nhiêu, khoản nào đã quá hạn?
Chi phí Khoản chi nào tăng bất thường hoặc vượt ngân sách?
Nghĩa vụ thuế Có khoản thuế đến hạn, còn nợ hoặc hồ sơ cần xử lý?
Chính sách thuế Có quy định mới nào ảnh hưởng đến hoạt động doanh nghiệp?

Khi nào CEO cần cập nhật thông tin sớm hơn?

Với những vấn đề cần xử lý gấp, CEO không nên đợi đến kỳ báo cáo cuối tháng. Chẳng hạn, doanh nghiệp đang thiếu hụt dòng tiền hoặc có chính sách thuế mới sắp có hiệu lực.

Trong những trường hợp này, bộ phận kế toán cần báo cáo kịp thời để người điều hành có phương án xử lý.

5. Nâng cao năng lực quản trị kế toán – thuế cùng ACA

Có bộ phận kế toán không đồng nghĩa CEO đã kiểm soát tốt tình hình tài chính doanh nghiệp. Khi chưa hiểu báo cáo, dòng tiền hoặc chính sách thuế mới, người điều hành vẫn có thể bị động.

Ngoài ra, nhiều CEO không có nền tảng chuyên môn kế toán. Vì vậy, họ gặp khó khăn khi xác định cần học kiến thức gì, theo dõi chỉ số nào và kiểm soát bộ phận kế toán ra sao.

Với định hướng đào tạo gắn liền với thực tiễn, khóa Kế toán – Thuế cho CEO tại ACA được xây dựng dành cho chủ doanh nghiệp và người điều hành. Chương trình giúp học viên tiếp cận kiến thức kế toán, tài chính và thuế dưới góc độ quản trị.

Nội dung tập trung vào đọc hiểu báo cáo tài chính, kiểm soát chi phí và quản lý dòng tiền. Bên cạnh đó là kiến thức về nghĩa vụ thuế và cách nhận diện những rủi ro có thể ảnh hưởng đến doanh nghiệp.

Giá trị khóa học mang lại cho CEO

Thay vì đào tạo CEO trở thành kế toán viên, chương trình tập trung vào khả năng hiểu bản chất số liệu. Từ đó, người điều hành có thêm cơ sở để làm việc với bộ phận kế toán, đánh giá báo cáo và ra quyết định.

Tìm hiểu khóa Kế toán – Thuế cho CEO tại ACA để lựa chọn lộ trình học phù hợp với nhu cầu quản lý và tình hình thực tế của doanh nghiệp.

Kết luận

Kế toán cho CEO không nhằm đào tạo người điều hành trở thành kế toán viên. Mục tiêu là giúp CEO hiểu số liệu tài chính, kiểm soát nghĩa vụ thuế và sử dụng thông tin kế toán trong quản lý doanh nghiệp.

Đặc biệt, khi chính sách thuế liên tục thay đổi, CEO cần biết quy định nào ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Đồng thời, yêu cầu bộ phận kế toán cập nhật và xử lý kịp thời.

Đây là cơ sở để người điều hành chủ động kiểm soát rủi ro và ra quyết định dựa trên tình hình tài chính thực tế.