Sự phát triển của các nền tảng thương mại điện tử như Shopee, TikTok Shop, Lazada đang thay đổi hoàn toàn cách doanh nghiệp vận hành hoạt động bán hàng. Một đơn hàng trên sàn không còn đơn giản là việc bán hàng và nhận tiền, mà phía sau đó là cả một chuỗi dữ liệu liên quan đến doanh thu, chi phí, dòng tiền, tồn kho và nghĩa vụ thuế.
Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn đang xử lý kế toán TMĐT theo cách của mô hình bán hàng truyền thống. Kế toán chỉ tập trung vào số tiền thực nhận về tài khoản mà chưa kiểm soát được toàn bộ quá trình hình thành doanh thu. Đây chính là nguyên nhân khiến số liệu kế toán dễ xảy ra chênh lệch giữa dữ liệu trên sàn, dòng tiền thực tế và báo cáo tài chính.
1. Kế toán TMĐT khác gì so với kế toán bán hàng truyền thống?
Trong mô hình truyền thống, kế toán thường dựa trên hóa đơn, chứng từ mua bán và dòng tiền để ghi nhận nghiệp vụ. Nhưng với thương mại điện tử, một giao dịch cần được nhìn theo một chuỗi hoàn chỉnh:
Đơn hàng phát sinh → Dữ liệu từ sàn → Các khoản khấu trừ → Tiền thực nhận → Hạch toán → Kê khai thuế
Ví dụ, một đơn hàng trên Shopee có thể bao gồm nhiều khoản điều chỉnh trước khi doanh nghiệp nhận được tiền. Nếu kế toán chỉ ghi nhận khoản tiền sàn chuyển về mà không đối chiếu với giá trị đơn hàng ban đầu, doanh thu và chi phí có thể không được phản ánh đúng bản chất.
Vì vậy, năng lực quan trọng của kế toán TMĐT không nằm ở việc nhập liệu, mà nằm ở khả năng hiểu và kiểm soát dòng dữ liệu phía sau mỗi giao dịch.
2. “Lỗ hổng” sổ sách chết người khiến doanh nghiệp và hộ kinh doanh bị truy thu
Nhiều kế toán viên vốn quen làm việc tại các doanh nghiệp sản xuất, xây dựng hay thương mại truyền thống thường mắc phải 4 sai sót nghiêm trọng khi tiếp nhận sổ sách sàn online:
Lỗ hổng 1: Kê khai doanh thu theo số tiền “rút về ngân hàng” thay vì tổng giá trị đơn hàng (GMV)
Đây là lỗi sai phổ biến nhất:
-
Quy định pháp lý: Căn cứ Điều 4 và Điều 10 Thông tư 40/2021/TT-BTC (áp dụng cho hộ/cá nhân kinh doanh) cùng Điều 8 Thông tư 219/2013/TT-BTC (thời điểm xác định doanh thu GTGT), doanh thu tính thuế là toàn bộ số tiền bán hàng phát sinh tại thời điểm đơn hàng hoàn thành (bao gồm cả trợ giá, phụ thu, phí vận chuyển bên mua trả), không phân biệt đã thu được tiền hay chưa.
-
Hậu quả: Kế toán chỉ ghi nhận số tiền sau khi sàn đã trừ phí hoa hồng, voucher, phí sàn. Hành vi này bị cơ quan thuế xác định là hành vi khai thiếu doanh thu thực tế.
Lỗ hổng 2: Thiếu hóa đơn điện tử cho các khoản phí sàn
Mỗi tháng, sàn trừ trực tiếp hàng chục đến hàng trăm triệu tiền phí cố định, phí thanh toán, phí dịch vụ… vào ví người bán:
-
Quy định pháp lý: Căn cứ Nghị định 123/2020/NĐ-CP và Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC, chi phí chỉ được trừ khi tính thuế TNDN nếu có đủ Hóa đơn điện tử hợp pháp.
-
Hậu quả: Kế toán chỉ dựa vào bảng sao kê nội bộ hoặc email đối soát của sàn để hạch toán chi phí. Khi thanh tra, cơ quan thuế loại toàn bộ các chi phí này, đẩy thu nhập chịu thuế TNDN lên cao ngất ngưởng.
Lỗ hổng 3: Chi phí quảng cáo quốc tế (Facebook, Google, TikTok Ads) dùng thẻ cá nhân, thiếu mã số thuế
-
Quy định pháp lý: Dù các nhà cung cấp nước ngoài (NCCNN) như Meta, Google đã đăng ký thuế trực tiếp tại Việt Nam qua Cổng thông tin dành cho NCCNN (theo Thông tư 80/2021/TT-BTC), biên lai quảng cáo vẫn bắt buộc phải gắn mã số thuế và tên pháp nhân doanh nghiệp tại Việt Nam.
-
Hậu quả: Doanh nghiệp chi hàng trăm triệu tiền chạy ads mỗi tháng nhưng thanh toán qua thẻ Visa cá nhân không có MST doanh nghiệp, không kê khai thuế nhà thầu (nếu phát sinh nền tảng chưa đăng ký). Toàn bộ chi phí quảng cáo này sẽ bị bóc tách khỏi chi phí hợp lý khi quyết toán thuế TNDN.
Lỗ hổng 4: Lệch hàng tồn kho do tỷ lệ hoàn/hủy đơn cao
Tỷ lệ hoàn hàng trên TikTok Shop hay Shopee thường dao động từ 10% – 20%. Nếu kế toán không nắm vững quy trình luân chuyển chứng từ hoàn hàng theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP, tồn kho trên sổ sách và thực tế trong kho sẽ vênh nhau nghiêm trọng. Đoàn kiểm tra hoàn toàn có căn cứ nghi ngờ doanh nghiệp bán hàng ngoài sổ sách không xuất hóa đơn.
3. Vì sao doanh nghiệp cần kế toán am hiểu thương mại điện tử?
Khi hoạt động kinh doanh online phát triển, doanh nghiệp không chỉ cần người ghi nhận số liệu, mà cần người có khả năng kiểm soát toàn bộ hệ thống tài chính phía sau hoạt động bán hàng.
Một kế toán hiểu TMĐT có thể nhìn thấy mối liên hệ giữa dữ liệu bán hàng, chi phí vận hành, dòng tiền và nghĩa vụ thuế. Đây cũng là năng lực giúp kế toán tạo ra nhiều giá trị hơn thay vì chỉ thực hiện các công việc nhập liệu định kỳ.
4. Làm chủ nghiệp vụ kế toán thương mại điện tử cùng ACA
Thương mại điện tử đang mở ra một hướng phát triển mới cho ngành kế toán. Tuy nhiên, để xử lý tốt các doanh nghiệp bán hàng trên Shopee, TikTok Shop hay các nền tảng khác, kế toán cần được trang bị tư duy xử lý dữ liệu và nghiệp vụ đặc thù thay vì chỉ áp dụng cách làm truyền thống. Khóa Kế toán Thương mại Điện tử tại ACA được xây dựng nhằm giúp học viên hiểu và thực hành toàn bộ quy trình kế toán trong môi trường bán hàng online.
Trong khóa học, học viên được tiếp cận với cách vận hành giao dịch trên sàn, phương pháp xử lý doanh thu và chi phí, đối soát dữ liệu bán hàng, hạch toán các nghiệp vụ đặc thù như hoàn trả, điều chỉnh đơn hàng và xử lý các vấn đề liên quan đến thuế. Thông qua các tình huống thực tế, học viên có thể xây dựng tư duy kiểm soát số liệu, hiểu được bản chất hoạt động kinh doanh trên sàn và tự tin xử lý công việc kế toán TMĐT trong doanh nghiệp.
👉 ĐĂNG KÝ NHẬN TƯ VẤN LỘ TRÌNH NGAY HÔM NAY
Đào Tạo ACA